του Σταύρου Ελ. Καλογιάννη (*)

Σχετικά με την Έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) για τις Συμπράξεις Δημοσίου – Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα και αναφέρεται σε τρεις ελληνικούς αυτοκινητόδρομους, καθώς και τη σχετική ανακοίνωση του Υπ. Υποδομών, επισημαίνονται τα παρακάτω:
Πολεμούσαν λυσσαλέα τις συμβάσεις
1.Η Έκθεση απευθύνεται προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία έχει ήδη απαντήσει σε όλα τα θέματα που θίγει το ΕΕΣ. Οι απαντήσεις της Επιτροπής επισυνάπτονται στην Έκθεση, αλλά προφανώς στο Υπ. Υποδομών δεν το κατάλαβαν, προφανώς διότι δεν την διάβασαν!
2.Η Έκθεση δεν δίνει νέα στοιχεία. Όσα περιλαμβάνονται σε αυτήν είναι πασίγνωστα, έχουν συζητηθεί δημοσίως, είναι δε κατατεθειμένα στη Βουλή από το 2013.
3.Με τους 5 μεγάλους αυτοκινητοδρόμους (Ολυμπία οδός, Ιόνια, Άξονας Κεντρικής Ελλάδος (Ε65), άξονας Μαλιακός – Κλειδί, Μορέας), εκσυγχρονίζεται η υποδομή της χώρας και αναβαθμίζεται ουσιαστικά η οδική ασφάλεια, «παρά τις εξαιρετικά δυσμενείς συνθήκες που επικρατούν στην Ελλάδα από το 2009», όπως τονίζει η Επιτροπή.
Για αυτά τα έργα επελέγη προ 15ετίας η μέθοδος των συμβάσεων παραχώρησης, καθώς το κόστος τους ήταν πολύ υψηλό και τα εθνικά/κοινοτικά χρήματα δεν επαρκούσαν, όπως βεβαιώνει η Επιτροπή: «η θέση των ελληνικών αρχών ότι τα διαθέσιμα δημόσια εθνικά και ενωσιακά κονδύλια δεν επαρκούσαν είναι έγκυρη».
4.Οι συμβάσεις ξεκίνησαν να ετοιμάζονται το 2001. Οι ουσιαστικές εργασίες (μελέτες, αδειοδοτήσεις, διαφανείς διεθνείς διαγωνισμοί) έγιναν την περίοδο 2004 – 2007 και οι συμβάσεις κυρώθηκαν από το Κοινοβούλιο την διετία 2007 – 2008, επί Κυβερνήσεων ΝΔ υπό τον Κώστα Καραμανλή. Τις υπερψήφισε, ορθώς, και το ΠΑΣΟΚ. Τα έργα ξεκίνησαν να κατασκευάζονται έναν χρόνο αργότερα.
5.Ο Σύριζα, τότε, πολεμούσε λυσσαλέα τις συμβάσεις παραχώρησης, λόγω των ιδεολογικών του αγκυλώσεων. Επί της ουσίας ουδεμία εναλλακτική πρόταση είχε.
6.Την άνοιξη του 2010 η χρηματοοικονομική κρίση οξύνθηκε και η Ελλάδα προσέφυγε στο ΔΝΤ. Τα έργα εγκαταλείφθηκαν και τα εργοτάξια έκλεισαν για δύο χρόνια, μέχρι το καλοκαίρι του 2012. Η κρίση σε συνδυασμό με την απραξία του Υπ. Υποδομών, είχαν ως αποτέλεσμα να συσσωρευτούν αυτό το διάστημα μεγάλες απαιτήσεις από παραχωρησιούχους και κατασκευαστές.
7.Όταν ανέλαβε η τρικομματική Κυβέρνηση ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΔΗΜΑΡ, υπό τον Αντώνη Σαμαρά, είχε δύο επιλογές, όπως επισημαίνει και το ΕΕΣ:
α) να σταματήσουν τα έργα και το Δημόσιο να βρεθεί εκτεθειμένο σε μακροχρόνιες δικαστικές διαμάχες, καταβάλλοντας υψηλότατες ρήτρες, και
β) να γίνει επαναδιαπραγμάτευση των συμβάσεων ώστε να αποκατασταθεί η βιωσιμότητα των έργων με ένα πρόσθετο κόστος για αποζημιώσεις. Επελέγη η δεύτερη λύση, η οποία ήταν η βέλτιστη.
8.Η Κυβέρνηση κατέβαλε, τότε, μία τιτάνια προσπάθεια και εντός οκτώ μηνών πετύχαμε συμφωνία επαναδιαπραγμάτευσης όλων των παραχωρήσεων, πλην του Μορέα (στον οποίο οι εργασίες δεν είχαν σταματήσει), και επανεκκίνηση των έργων, με μόνο γνώμονα το Δημόσιο συμφέρον.
9.Οι απαιτήσεις παραχωρησιούχων και κατασκευαστών ήταν εξαιρετικά υψηλές. Ενδεικτικά, μόνον για τον Ε65, οι απαιτήσεις ήταν 159,58 εκ. ευρώ.
Ο ανεξάρτητος μηχανικός τις καθόρισε σε 98,66 εκατ. και το Υπουργείο δέχθηκε 83,5 εκ. ευρώ. Δηλαδή ποσοστό 52,3% των απαιτήσεων. Σε αυτές τις απαιτήσεις αναφέρεται το ΕΕΣ και οφείλονται σε χρηματοοικονομικό κόστος (δαπάνες προεξόφλησης των συμβολαίων αντιστάθμισης κινδύνου, ασφαλίσεις, τόκοι, κλπ) και όχι σε κατασκευαστικό κόστος.
Αυτά τα στοιχεία περιλαμβάνονται στις τροποποιημένες συμβάσεις, που κυρώθηκαν από το Κοινοβούλιο (Ν. 4219/2013) και έχουν εγκριθεί από τέσσερις Γενικές Διευθύνσεις της Επιτροπής, από Ορκωτούς Λογιστές και το Ελεγκτικό Συνέδριο.
Αντίστοιχες αυξήσεις κόστους αυτοκινητοδρόμων επισημαίνονται και σε άλλες χώρες. Στην Ισπανία, μετά την αναδιαπραγμάτευση της σύμβασης παραχώρησης, το κόστος του αυτοκινητόδρομου Α-1 αυξήθηκε κατά 33%.
Έδωσαν bonous 500 εκατομμυρίων!
10.Ο Σύριζα πολεμούσε λυσσαλέα και την αναθεώρηση των συμβάσεων, δηλαδή την συνέχιση και ολοκλήρωση των έργων!
Τις υπονόμευε προκλητικά, ενισχύοντας το κίνημα «δεν πληρώνω». Και πάλι όμως δεν κατέθεσε οποιαδήποτε πρόταση επί των αναθεωρήσεων. Μόνο άρνηση.
11.Παρόλα αυτά ξανάνοιξαν τα εργοτάξια την άνοιξη του 2013 και τα έργα προχωρούσαν με ταχύτατο ρυθμό.
12.Το 2015 ανέλαβε η Κυβέρνηση Σύριζα – ΑΝΕΛ και εγκαταλείφθηκαν εκ νέου τα έργα. Οι κυβερνώντες έταζαν νέα αναθεώρηση των συμβάσεων, κατάργηση των διοδίων και λοιπά φληναφήματα. Αντί αυτών, έκλεισαν τις Τράπεζες, επέβαλαν capital controls και μας φόρτωσαν νέο μνημόνιο! Το 2015 χάθηκε και για τους αυτοκινητόδρομους.
13.Όταν οι Σύριζα – ΑΝΕΛ άρχισαν να κάνουν στροφή προς την πραγματικότητα και διαπιστώνοντας ότι τα έργα βρίσκονταν εκτός χρονοδιαγράμματος, έδωσαν το 2016 – 2017, αποζημιώσεις και πολλαπλά bonus 500 εκατομμυρίων ευρώ στους κατασκευαστές για επιτάχυνση των εργασιών.
14.Η Έκθεση είναι αποκαλυπτική για τον Ε65: Το βόρειο τμήμα του (Τρίκαλα – Παναγιά) δεν έχει, ακόμα, χρηματοδότηση, ενώ το νότιο τμήμα (Λαμία – Μαλιακός) δεν έχει ξεκινήσει να κατασκευάζεται. Διαψεύδεται δηλαδή ο Πρωθυπουργός κ. Τσίπρας, ο οποίος στη Λάρισα τον περασμένο Οκτώβριο, ανακοίνωνε ότι εντός του 2017 θα ξεκινούσαν και τα δύο τμήματα!
Κρούω για ακόμα μία φορά των κώδωνα του κινδύνου: Για το βόρειο τμήμα του Ε65, πέρα από τη μεγάλη καθυστέρηση, τίθενται πλέον επισήμως θέματα τεχνικών χαρακτηριστικών του.
15.Δεν μπορούν να γίνουν τιμητές όσοι έταζαν κατάργηση διοδίων, επαναδιαπραγμάτευση συμβάσεων και όχι μόνο τις εφάρμοσαν χωρίς να αλλάξουν ούτε μία παράγραφο, δικαιώνοντας μας πλήρως, αλλά επέβαλαν νέα διόδια, αύξησαν τις τιμές τους, έδωσαν bonus, και επί τρία χρόνια:
– αδυνατούν να εγκαταστήσουν εργολάβο έστω και σε μία από τις 8 εργολαβίες, στις οποίες “έσπασαν” αναιτιολόγητα τον άξονα Πάτρα – Πύργος,
– αδυνατούν να προωθήσουν τον Ε65,
– αδυνατούν να δημοπρατήσουν τον άξονα Ιωάννινα – Καλπάκι – Κακαβιά, που τον παραδώσαμε απολύτως «ώριμο».
Η ανικανότητα της Κυβέρνησης Σύριζα – ΑΝΕΛ είναι παροιμιώδης. Η πολιτική της παραπέμπει σε περασμένες δεκαετίες: νεποτισμός, επανακρατικοποιήσεις, επιστροφή στα τεμαχισμένα μικρά δημόσια έργα, προώθηση «ημετέρων» εργολάβων, πλήρης κατάργηση κάθε έννοιας εκσυγχρονισμού.

(*) Ο Σταύρος Ελ. Καλογιάννης έχει διατελέσει Υφυπουργός ΠΕΧΩΔΕ (2004 – 2009) και αναπληρωτής Υπουργός Ανάπτυξης και Υποδομών (2012 – 2013).